July 22, 2026 l Pilipino Mirror
Napagkasunduan naming mag-family day noong isang Linggo. Ang orihinal na plano sana: magsimba ng tanghali, mananghalian, at tapos ay pumunta sa Valley Golf driving range. Pero nakumbinsi kami ng anak kong babaeng si Nia, na mahilig sa mountain climbing at hiking, na mag-trek na lang sa Tanay, Rizal.
Pangatlong akyat ko na ito kasama si Nia. Bilang tatay, pinahahalagahan ko ang mga ganitong sandali, kahit pa bawat hakbang ko eh may halong kaba. Palagi kong iniisip ang kaligtasan niya lalo na’t madulas at magaspang ang mga trail sa bundok. Pero bukod sa pag-aalala, na-realize ko na ang mga ganitong weekend trip ay nagtuturo sa atin ng mahahalagang aral—hindi lang tungkol sa pisikal na limitasyon natin, kundi pati na rin sa reyalidad ng buhay ng iba.
Una rito ang aspetong pinansiyal. Kung sa golf driving range kami nagpunta, malaki-laki sana ang gagastusin:
● Aabutin ng 600 pesos kada guest para sa tatlong bucket ng bola (mga 40-50 balls per bucket).
● May tip pa na 20 pesos kada bucket para sa mga ate na taga-bigay ng bola.
● Idagdag pa ang breakfast at lunch na aabutin ng 800 pesos per head.
● Total: Nasa 1,460 pesos kada tao para lang sa dalawang oras sa driving range at tatlong oras na kainan at kuwentuhan ng pamilya.
Dahil pinili namin ang bundok, mas nakatipid kami sa aming family bonding. Gumising kami ng 3:00 AM at umalis sa Cainta ng 3:30 AM. Bandang 4:30 AM, nasa registration office na kami sa Tanay para sa twin hike sa Mt. Cayabu at Mt. Maynuba. Ang eco-fee ay 100 pesos lang per head. Ang bayad naman sa guide ay minimum na 750 pesos para sa limang tao, kaya pumatak lang ng 250 pesos sa bawat isa sa amin. Bumili rin kami ng maaalat na chichirya o salty chips bilang trail food na nasa 100 pesos kada tao. Idagdag pa ‘yung kinain naming full meal sa isang fast food burger chain pagkatapos ng hike na nasa 230 pesos lang kada tao. Kaya sa total na 680 pesos per head, buong-buo na ang umaga namin na puno ng adventure, may masarap na baon, at busog pa kami! Idagdag pa ang halaga ng pag-drive ng Electric Vehicle sa lugar, sa halagang ₱16 bawat kilowatt-hour, ang tantyang 8 kWh na magagamit sa isang oras na pagmamaneho gamit ang purong koryente ng aking sasakyan ay magkakahalaga lamang ng humigit-kumulang ₱128 sa isang oras at balikan na umaabot nang 256 pesos na round trip.
Nagsimula kaming mag-trek ng 4:50 AM. Madilim pa at ang lamig ng simoy ng hangin. Wala pang isang oras, narating na namin ang peak ng Mt. Cayabu. Nagpahinga lang kami ng mga 10 minuto bago itinuloy ang paglakad pa-Mt. Maynuba. Isang oras ulit bago namin narating ang summit nito na may taas na 662 meters above sea level.
Kailangan talaga ng tamang paghahanda sa pag-akyat. Importanteng naka-long pants para iwas-gasgas, dry-fit shirt, sapatos na pang-trek, arm sleeves na proteksyon para sa init ng araw at insekto, at walking stick pangsuporta sa tuhod pagbaba. Nakatulong din ang mga nakakabit na lubid sa trail para sa paahon at palusong na bahagi. Sa dalawang oras na paahon, umabot sa lampas 142 bpm ang heart rate ko at hiningal talaga ako pero naramdaman kong malakas pa rin ako.
Mahalagang na-e-exercise ang katawan natin kahit nagkakaedad na para hindi tayo masyadong mag-alala sa pisikal na stress. Sa 4 hanggang 5 oras na trek, sapat na ang isang galon ng tubig at ‘yung binili naming maaalat na meryenda sa bag.
Ramdam ko ang edad ko, lalo na ang sakit ng tuhod ko pababa, pero ang guide naming si Isay, parang namamasyal lang sa mga bato. Tinanong ko siya kung sumasakit ba ang tuhod niya, at nakangiti siyang sumagot na hindi. Medyo nangangawit lang daw ang muscles niya pag-ahon.
Dito ko nakita ang malaking pagkakaiba sa trabaho ng isang mountain guide at isang golf caddy. Nalaman ko sa aming Guide na para makapag-guide, nagbabayad sila ng 2,000 pesos kada taon sa local government (LGU) para sa lisensiya at medical tests. Dahil tuwing Sabado at Linggo lang kadalasan may guest, kailangan ng bawat Guide ng tatlong buong weekend na pagga-guide para lang mabawi ang ibinayad niya sa ID. Tinanong ko ang aming Guide bakit hindi rin mag-guide ang asawa niya; ang sagot niya, masyadong mabigat sa bulsa ang taunang 4,000 pesos na fee para sa kanilang dalawa.
Kung ikukumpara mo sa caddy sa Valley Golf, ang minimum na kita nila ay 800 pesos para sa 4 hanggang 5 oras na laro. Mas madali ang trabaho doon—patag ang damuhan at madalas naka-golf cart pa ang mga player kasama ang caddy, kaya hindi na nila kailangang buhatin ang mabibigat na golf bag.
Mas madali at mas safe ang golf kumpara sa maputik at matarik na trail sa bundok, pero mas malaki ang kinikita ng caddy kaysa sa mountain guide na tinataya ang kaligtasan sa madulas na daan para sa kakarampot na kita.
Pagbaba namin, nadaanan namin ang walong talon. Nakalulungkot lang dahil imbes na malinaw na tubig, naging kulay putik ito dahil sa mga ginagawang construction at pagbu-bulldozer sa itaas ng bundok. Dito pa naman kumukuha ng inumin at panlinis ang mga mamamayan ng barangay sa ibaba. Kahit humingi sila ng tulong sa Munisipyo, tila naapektuhan talaga ng “development” ang kalidad ng tubig nila at wala silang magawa.
Katulad ng apat na oras na laro ng golf, ang pag-akyat ng bundok ay magandang paraan para mag-usap at mag-bonding ang pamilya. Pero sana, mas suportahan pa ng mga LGU ang eco-tourism para matulungan ang mga guide na tulad ni Isay.
Puwede sanang pagaanin ang bayad sa lisensiya nila para mas lumaki ang maiuwi nilang kita.
Bukod dito, sana maayos din ng mga LGUs ang mga wash area at CR para sa mga turista.
Kung susuportahan din ang mga lokal na negosyo tulad ng bilihan ng kape, meryenda, at
pagkain, hindi na kakailanganin ng mga turista na gumastos sa mga coffee shop at restaurant sa labas ng bayan.
Pumunta kami sa bundok para makaiwas sa siyudad at makatipid, pero mas higit pa roon ang naiuwi namin: mas tumibay ang bond ng pamilya at mas namulat kami sa hirap ng trabaho ng mga nasa likod ng ating paglilibang. Ang fairways ng Valley Golf ay may lubos na suporta na ng mga daan-daang miyembro nito, pero ang mga trail sa Tanay na nagbibigay ng sigla sa turismo—at ang mga masisipag na lokal na gumagabay sa atin—ay nararapat ding bigyan ng pansin, respeto, at higit na suporta ngayon.
***The views expressed herein are his own and do not necessarily reflect the opinion of his office as well as FINEX. For comments, email carlosrheal@yahoo.com. Photo is from Pinterest.